Waarschijnlijk ben je het in eerste instantie niet met me eens. Want waarom zou je je schuldig voelen? Wat is het nut daarvan?

Laat ik beginnen met de opmerking dat gevoel altijd altijd nut heeft. Soms is het wat te sterk aanwezig, maar er zit logica in gevoel. Gevoel functioneert als signaal: je raakt geïrriteerd als iemand over jouw grenzen gaat en gefrustreerd als je over je eigen grenzen gaat. Verdrietig als je iets of iemand kwijtraakt of als je jezelf kwijt raakt, zoals bij een burnout. En blij als je iets doet wat bij je past of als je omgaat met mensen die goed voor je zijn. Dus: je gevoel is belangrijk om te weten wat goed voor je is.

Nu even terug naar je schuldig voelen.Ook je schuldig voelen heeft een functie. Het geeft namelijk aan dat je iets deed wat niet bij je past.  Denk maar eens aan een situatie waarin je je schuldig voelde. Neem even de tijd, bedenk de situatie…. wat was er aan de hand…. waar voelde je je precies schuldig over ….

Deed je iets waarvan je dacht ‘Zo ben ik helemaal niet’, of ‘Zo iemand wil ik niet zijn’? Precies!

Ik hoor in mijn praktijk vaak verhalen van mensen die zich schuldig voelen. Bijvoorbeeld omdat ze iemand niet leuk vinden en vinden dat ze dat eigenlijk wel zouden moeten. Of omdat ze vreemdgegaan zijn en hun partner daar veel verdriet mee hebben gedaan. Of omdat ze elke keer weer uit emotie eten en daar toch echt mee willen stoppen! Of omdat ze uitgevallen zijn naar hun kinderen in een boze bui en dat echt niet willen… Voorbeelden te over.

Vaak begint een verhaal over je schuldig voelen met de zin ‘Ik had moeten…..’ met als achterliggende gedachte ‘Ik heb het niet goed gedaan’.

Maar als je er vanuit gaat dat je gevoel je een signaal geeft en we daar eens wat dieper op ingaan? Als we uitgaan van de hierboven genoemde voorbeelden:
Ik vind iemand niet leuk en ik vind dat ik dat wel zou moeten vinden

Hier zit de gedachte of leefregel achter dat je iedereen leuk moet vinden. En als je niet iedereen leuk vind dan klopt het dus niet met het beeld over jezelf dat je iedereen leuk vindt. TILT en een schuldig gevoel: je vindt dat je iedereen leuk moet vinden en dat vindt je niet. Paniek!

In de psychologie noemen ze dit cognitieve dissonantie: wat je doet en wat je denkt strookt niet met elkaar. Dat geeft interne onrust. Een soort kortsluiting. Je klopt als het ware niet met jezelf. Er moet iets gebeuren om dit recht te zetten. En daar heeft je lichaam een slim trucje voor: je schuldig voelen.

Want als je je schuldig voelt, ga je er over nadenken. De oplossing: of je gedrag veranderen of je denkwijze! In beide gevallen doe je weer wat bij je past.

Nog een voorbeeld:
Als je bent vreemdgegaan en je je partner veel verdriet hebt gedaan

Als je jezelf ziet als een vreemdganger die mensen verdriet doet, heb je geen probleem. Dan klopt wat je doet met wat je denkt. Maar voor de meeste mensen geldt dit niet. In dit voorbeeld zitten twee eigenschappen over jezelf die niet kunnen kloppen: het vreemdgaan en het anderen verdriet doen. Over de oorzaken en gevolgen van vreemdgaan kun je meer lezen in mijn blog ‘Hoe wordt je relatie beter na vreemdgaan ‘. https://www.psychologenpraktijkflonker.nl/hoe-word-je-relatie-beter/

Voor het anderen mensen verdriet aan doen geldt dat de meeste mensen het niet fijn vinden om zo over zichzelf te denken. Het zien dat anderen verdriet hebben maakt je zelf ook verdrietig. Zeker als het gaat om iemand waar je van houdt. Dan komt het heel sterk binnen. Daarbij is het zo dat als je iemand pijn hebt gedaan, de ander je dan logischerwijs even niet te dicht bij wil hebben. Uit zelfbescherming, ook iets wat je lichaam voor je regelt: je kunt iemand even niet meer verdragen. Nu is een lichaam ook zo geprogrammeerd dat als een dierbare verdriet heeft, dat je dat dan wilt oplossen voor de ander of in elk geval de ander wilt troosten. Maar als jij de veroorzaker bent van het verdriet en je mag niet in de buurt komen, dan blijf je dus machteloos achter. Je wilt wel troosten, maar je mag niet. Dat geeft onrust en die onrust draagt bij aan het schuldig voelen.

Maar schuldig voelen is een signaal: het is niet de bedoeling dat het je leven gaat bepalen. Daarom is het belangrijk dat je je denken en doen weer met elkaar in overeenstemming brengt.In bovenstaand voorbeeld over het (te) boos zijn op je kinderen heb je dus twee opties:

Je gedrag veranderen: als je heel boos wordt terwijl het niet terecht is (boos worden om kleine dingen) is er vaak al meer gebeurd van tevoren. Vaak is het de befaamde druppel die de emmer doet overlopen. Overigens: als je meer wilt weten over hoe boosheid werkt kijk dan bij de blog ‘Irritatie is gezond’ ***internet link**. Om te voorkomen dat je zo boos wordt is het handig om eerder in te grijpen. Op het moment dat je al irritatie voelt bij anderen, zorgen dat je meer slaapt enzovoorts. Daardoor kun je jezelf beter in de hand houden als je kinderen aan het einde van de dag het uiterste van je vragen.

Je kunt ook je gedachten, of je leefregel veranderen: In dit voorbeeld is dit een beetje ingewikkeld, want als je heel boos wordt op je kinderen is dat schadelijk voor je kinderen en is je schuld gevoel juist belangrijk om je gedrag te veranderen. Het is voor kinderen belangrijk om weerbaar te worden en boos worden (en daarmee de grens aangeven) is daarbij belangrijk. Als richtlijn voor de hoeveelheid boosheid kun je aanhouden dat je jezelf in de hand moet hebben en jezelf moet kunnen stoppen. Kun jezelf niet stoppen dan moet je zorgen dat je uit de situatie gaat (gedrag veranderen) En je moet je kind helpen om de boosheid te hanteren. Daarvoor is het nodig dat je uitleg geeft over waarom je boos bent en hoe de boosheid weer over kan gaan (uiteraard passend bij de leeftijd). Fysiek geweld en vernederingen, uitschelden en klein maken kunnen absoluut niet. Nooit niet.  Binnen deze kaders kun je dus als leefregel hebben: ik mag best boos worden als mijn kind een grens overgaat, zolang ik mezelf in de hand heb en het samen met mijn kind weer oplos.

Voor het emotie eten geldt ook dat je zowel je gedrag als je denken kunt veranderen. Maar dit is complexer omdat emotie-eters hun eetgedrag vaak gelijkschakelen aan hun zelfbeeld: ik eet slecht dus ik ben slecht. De eerste en belangrijkste verandering die je moet maken als je een emotie-eter bent, is dat je niet slecht bent als je slecht eet. Het kan best zijn dat je slecht eet. Maar of je goed of slecht bent hangt niet af van je eetpatroon. Je kunt hoogstens een goede eter of een slechte eter zijn. Maar je bent meer dan alleen je eten. De opmerking ‘Je bent wat je eet’ klopt gewoon niet. Echt niet. Je kunt je wel fitter voelen als je gezond eet (en voldoende beweegt). Maar dat is wat anders.

Je zelfbeeld ontwikkel je in relatie met anderen. Het zijn de aannames die je over jezelf aanneemt. Als je kunt denken: ‘Als ik slecht eet zegt dat iets over mijn eetpatroon’ helpt dat al enorm. Vervolgens is het belangrijk dat je uitzoekt waarom je eet. In welke situaties eet je? Wat voor gevoel heb je voordat je eet? Welk gevoel geeft eten je? Heb je ook alternatieven om je goed te voelen? Enzovoorts. Vind je dit moeilijk of kom je er niet uit? Zoek hulp: je hebt externe input nodig: andere ideeën en meningen om te kunnen veranderen. Je hebt altijd dezelfde gedachtegang, hetzelfde patroon gehad en het is lastig te veranderen. Maar zeker niet onmogelijk!

Zoals je hier ook ziet is veranderen vaak een kwestie van je denken en je doen beide een beetje veranderen. Als je dat doet, en je doet weer wat bij je past, zul je merken dat je schuldgevoel verdwijnt. En voel je nog wel eens schuldig, dan is de kans groot dat of je oude gedachte (leefregel) of je oude gedrag weer naar boven komt. Geeft niks, neem het signaal serieus en kijk hoe je het wel wilt hebben.

Schuldig voelen is een signaal: geen (levenslange) straf!

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *